Kısa tanım
Ürün ağacı (BOM – Bill of Materials), bir ürünü üretmek için gereken hammadde, yarı mamul ve parçaların miktarlarıyla birlikte hiyerarşik olarak listelendiği yapıdır. Üretimde reçete olarak da adlandırılır; maliyet, planlama ve stok hesaplarının temelidir.
Ürün ağacı nasıl çalışır?
Ürün ağacının en üstünde satılan mamul yer alır. Altında bu mamulü oluşturan bileşenler, onların altında da her bileşenin kendi malzemeleri bulunur. Her satırda malzemenin kodu, bir birim mamul için gereken miktarı, ölçü birimi ve varsa fire oranı tanımlanır. Yapı ağaç biçiminde dallandığı için "ürün ağacı" adını alır.
Bir yemek masasını örnek alalım. Üst seviyede masa vardır. İkinci seviyede tabla, ayak takımı, bağlantı seti ve ambalaj yer alır. Tabla da kendi içinde belirli ölçüde kesilmiş levha, kenar bandı ve vernikten oluşur. Yirmi masalık bir sipariş geldiğinde sistem bu ağacı aşağı doğru açarak kaç levha, kaç metre kenar bandı ve kaç bağlantı seti gerektiğini hesaplar. Aynı yapı, ürünün maliyetini çıkarmak için bu kez yukarı doğru toplanır.
Ürün ağaçları tek seviyeli veya çok seviyeli olabilir. Tek seviyeli ağaçta mamulün altında yalnızca doğrudan kullanılan malzemeler bulunur. Çok seviyeli ağaçta ise yarı mamuller kendi ağaçlarıyla birlikte yer alır; böylece aynı yarı mamul birden fazla üründe ortak bileşen olarak kullanılabilir ve bir kez güncellenmesi onu kullanan tüm ürünlere yansır.
İşletmeye ne kazandırır?
- Malzeme ihtiyacının ve satın alma miktarlarının hesapla belirlenmesi
- Ürün maliyetinin bileşenler üzerinden tutarlı biçimde çıkarılması
- Üretime verilecek malzemenin iş emrinde otomatik listelenmesi
- Stoktan düşülecek sarf miktarlarının üretim kaydıyla eşleşmesi
- Tasarım değişikliklerinin hangi ürünleri etkilediğinin görülmesi
Ürün ağacında nelere dikkat edilmeli?
- Revizyon yönetimi: Ürün tasarımı değiştiğinde eski ve yeni ağacın geçerlilik tarihleri tutulmalı; devam eden iş emirlerinin hangi revizyona göre üretileceği belli olmalıdır.
- Fire ve birim dönüşümleri: Kesimde oluşan fire ile metre-adet veya kilogram-adet arasındaki dönüşümler gerçekçi tanımlanmazsa maliyet ve stok sapar.
- Varyantlı ürünler: Renk, ölçü veya aksesuar seçeneği çok olan ürünlerde her kombinasyon için ayrı ağaç açmak yerine seçeneğe bağlı kurallar kullanmak bakımı kolaylaştırır.
- Reçete ile rota ayrımı: Ürün ağacı neyin kullanılacağını, üretim rotası ise hangi istasyonlarda hangi sırayla işleneceğini anlatır. İkisi birlikte tanımlandığında planlama ve maliyet daha doğru olur.
- Sahiplik: Ağacı kimin güncelleyeceği ve değişikliklerin kimin onayıyla yayına alınacağı belirlenmelidir.
PERGA ile
Üretim Yönetimi
Siparişten sevkiyata kadar üretimi istasyon bazında izleyen; planlama, iş emri, duruş, paketleme, raf ve sevkiyat süreçlerini ERP verisiyle birleştiren üretim takip (MES) çözümleri.